What exactly to learn from Shivacharitra / शिवचरित्रातून नक्की काय शिकावं....

 

            छत्रपती शिवाजी महाराजांचा इतिहास अभ्यासने ही काळाची गरज आहे. महापुरुषांचा इतिहास हा फक्त परीक्षेत मार्क घेण्यासाठी अभ्यासायचा नसतो. तर तो आपल जीवन समृद्ध करण्यासाठी वाचायचा असतो. आपण इयत्ता चौथी च्या वर्गापासून छत्रपती शिवरायांचा इतिहास शिकण्यास सुरुवात करतो. 

शिवचरित्रातून नक्की काय शिकावं.....

१. यशाचा आणि वय , अनुभवाचा काही संबंध नसतो :- 

           छत्रपती शिवरायांनी स्वराज्याची स्थापना अवघ्या पंधराव्या वर्षी केली. स्वराज्य निर्माण करण्याच पहिलं पाऊल त्यांनी या वयात टाकलं. तोरणा जिंकला तेव्हा त्याचं वय काय होत ? त्याला महत्त्व नाही महत्व आहे ते त्यांच्या कर्तृत्वाला. संत ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरी लिहली तेव्हा तरी त्याचे वय काय होते. त्यामुळे मी खूप लहान आहे, मला काहीच आणि कशाचाही अनुभव नाही. मी आता काय करणार ? हा न्यूनगंड बाळगणं सोडून द्यायला शिवचरित्र शिकवत.

२. सुरुवात करा आणि सुरू ठेवा

           रायरेश्वरची शपथ घेऊन स्वराज्य स्थापन केलं तेव्हा शिवरायां बरोबर दहा पंधरा मावळे होते पण त्यांनी सुरुवात केली आणि ती सतत घोडदौड सुरू ठेवली. पुढं एवढं मोठं स्वराज्य निर्माण झालं. कोणतंही आणि कितीही मोठं काम असू द्या तुम्ही सुरुवात करा. अगदी छोट्या गोष्टी पासून केली तरी चालेल. सतत ते काम करत रहा तुम्ही मोठ्या उंचीवर जाऊन पोहचाल.

३. स्पर्धा मोठी आहे स्पर्धक मोठा आहे म्हणून घाबरून जाऊ नका.

           मुघल , निजामशहा , आदिलशाहा हे खूप मोठे शत्रू होते पण महाराज यांना घाबरले नाहीत. त्यांनी त्यांचा युक्तीने सामना केला. आयुष्यात कितीही मोठं संकट आले तरी त्याला धाडसाने तोंड द्या. संकटांना घाबरून , पाठ दाखवून पळून जाऊ नका. आपली सगळी शक्ती पणाला लावून त्यातून बाहेर पडा. 

४.  कष्ट करा. ध्येय बाळगा. अंधश्रद्धा सोडा.

           कोणत्याही लढाईला जाताना महाराजांनी निष्पाप प्राण्यांची हत्या केली नाही. का कसलाही मुहूर्त काढला नाही. योग्य नियोजन , अफाट कष्ट केलं तेव्हा स्वराज्य निर्माण झालं. आपला आपल्या क्षमतेवर विश्वास हवा. कष्ट करण्याची ताकत हवी. अंधश्रद्धा न बाळगता स्वतःवर श्रध्दा ठेवावी आणि कामाला लागावं. 

५. मोठ्या संकटांना घाबरू नका. स्वतः पुढे व्हा. 

           अफजल खान स्वराज्यावर चालून आला तेव्हा सगळ्यांना वाटलं होतं की आता संपलं सगळं पण महाराज त्यावेळी स्वतः त्याला सामोरे गेले. शांत राहून प्रत्येक निर्णय अगदी योग्य काळजी घेऊन घेतला आणि संकटाचाच नाश केला. आपल्या जीवनात कितीही मोठं संकट आले तरी घाबरायचं नाही. शांत राहून परफेक्ट नियोजन करून त्यावर मात करायची.

६. उपलब्ध साधनसामग्रीचा अतिशय सुयोग्य वापर.....

           मुघल, आदिलशहा याचं सैन्य कितीतरी मोठे होते. त्या मानाने महाराजांचे सैन्य खूपच कमी पण त्यांचा योग्य वापर त्यांनी केला. आपल्या कडे कोणती साधन आहे ते पहा आणि त्याचाच अतिशय कुशलतेने वापर करून यश खेचून आणा.

७.कधी कधी माघार घेणे सुद्धा आवश्यक....

           महाराजांनी कित्येक वेळा परिस्थिती पाहून माघार घेतली. आपल होणार नुकसान टाळलं जात आणि नव्याने तयारी करण्याची संधी आपल्याला मिळते. कधी माघार घ्यावी लागली तर कमीपणा वाटून घेऊ नका. एखाद्या काम नाही जमल तर ते लवकर सोडा आणि दुसरं सुरू करा. माघार घेण्यात कमीपणा वाटून घेऊ नका. नवनवे मार्ग शोधा. 

८. सहकारी चांगले निवडा..

           महाराज तुम्ही जा मी खिंड रोखून धरतो. आधी लगीन कोंढण्याचं मग माझ्या रायबाचं असं म्हणणारी आणि महाराजां साठी जीव ओवाळून टाकणारी माणसं होती. हे सहकारी म्हणजे महाराजांची खरी ताकद होती. तुमचे सहकारी कसे आहे हे पहा. योग्य ते मित्र निवडा. जे तुम्हांला संकटात मदत करतील त्यासाठी चांगली माणसे जोडा.

९. सर्वोत्तम राजनीती...

           आजवर इतिहासाने शत्रूच्या हातावर तुरी देऊन निसटणारे योध्ये पाहिले पण शत्रूच्या हातावर मिठाई देऊन निसटणारा एकच योद्धा इतिसाने पाहिला तो म्हणजे छत्रपती शिवराय. औरंगजेबाच्या अडीच ते तीन लाख फौजेच्या नजर कैदेतून रक्ताचा एक ही थेंब न सांडता महाराज एकदम सुरक्षित रायगडावर पोहोचले. जगाच्या इतिहासात अशी राजनीती करणारा राजा एकच आहे. 

         खूप साऱ्या गोष्टी आहेत शिवचरित्रात ज्याला ज्या घेता येतील त्या घ्या. त्याचा उपयोग आपल्या आयुष्यात करा. 

 

          जेव्हा जेव्हा आयुष्यात आपण हरलोय , सगळं संपलंय अस वाटेल तेव्हा शिवचरित्र वाचावं. पुन्हा संकटाना सामोरे जाण्याची आणि जगण्याची नवी उमेद निर्माण होईल. 

चिंता करण्यापेक्षा चिंतन करावे....

            चिंता आणि चिता या दोन्ही गोष्टी माणसाच्या आयुष्यात वाईटच आहेत. चिता ही मेलेल्या माणसाला जाळते तर चिंता ही जिवंत माणसाला जाळत राहते.  

 

          काहींना चिंता करण्याची सवय असते. ते कायम कशानं कशाच्या चिंतेत असतात. काहीही कारण नसलं तरी ते चिंता करतात. कोणतही संकट आले नाही तरी ते का संकट आले नाही म्हणून चिंता करतात. अस करता करता त्यांना ती सवय लागते ही सर्वात भयानक गोष्ट आहे. चिंता करण्यामुळे आपल्या शरीरावर त्याचा परिणाम होतो. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे चिंता केल्यामुळे प्रश्न सुटत नाहीत तर वेगळेच प्रश्न निर्माण होतात. हे जर होऊ द्यायचं नसेल तर चिंता न करता त्यावर कशी मात करता येईल. हे पाहायला हवं.

 

           चिंता आणि चिंतन यामध्ये नक्की कोणता फरक आहे तर तो म्हणजे एखादा प्रश्न निर्माण झाला की त्याचाच विचार करणं म्हणजे चिंता पण तो प्रश्न कसा सोडवता येईल , त्यावर कशा प्रकारे मात करता येईल हा विचार करणं म्हणजे चिंतन. चिंतन केल्यावर समस्या सुटण्यास मदत होते किंव्हा समस्या सुटतात. पण जर आपण चिंता करत राहिलो तर समस्या आहे तशीच राहते.  मानसिक त्रास होतो. मानसिक समस्या निर्माण होतात. आयुष्य वेगळीकडेचं भरकटत जात. छोट्या छोट्या समस्या मोठ्या होतात. योग्य निर्णय घेता येत नाही. सामाजिक जीवनात आपली पत राहत नाही. हे सगळं कशामुळे घडत तर ते विनाकारण चिंता करण्यामुळे.  

 

          चिंतन हे लाभदायक असते. आपण त्याच्यावरच आपल लक्ष केंद्रीय करावं. कोणत्याही गोष्टी बाबतीत आपण चिंतन करून निर्णय घेतला पाहिजे. चिंतन केल्याने छोट्या मोठ्या प्रश्नांची उत्तरे सहज सुटतात. आपली निर्णय क्षमता डेव्हल होते. योग्य वेळी योग्य निर्णय आपल्याला आयुष्यात उच्च स्थानी घेऊन जातात. या सर्वांसाठी चिंतन महत्त्वाची भूमिका बजावते.

 

           कोणतेही समस्या आली तर आपला तिच्याकडे पाहण्याचा    दृष्टिकोन काय आहे त्यावर तिचं गांभीर्य ठरत आपण सकारात्मकतेने पाहिलं की तिच्यात संधी दिसू लागते. नकारात्मक दृष्टीने पाहिलं तर छोटी समस्या पण खूप मोठी होते. तुमचा दृष्टीकोन जर सकारात्मक असेल तर चिंता तुमच्या आयुष्यात यायला घाबरेल. ती तुमच्या पासून दूर राहील. 

 

 

            लक्षात ठेवा चिंता ना करता चिंतन करण्याची सवय आपण स्वतःला लावून घ्यायला हवी. कितीही मोठा प्रॉब्लेम आला तरी त्या प्रॉब्लेमचा विचार न करता. त्यातून बाहेर कस पडायचं हा विचार केला पाहिजे. तसं मनाला ट्रेनिंगच द्या. 

           चिंता मुक्ती कडे होणाऱ्या प्रवासाठी तुम्हां सगळ्यांना शुभेच्छा.....

Marriage: - A rite लग्न :- एक संस्कार

          भारतीय संस्कृती मध्ये विविध संस्कार आहेत त्या पैकी लग्न एक महत्त्वाचा संस्कार आहे. 

          पुरुष आणि स्त्री यांना नैसर्गिकरित्या एकमेकांची गरज असते. ही गरज समाजमान्य रीतीने पूर्ण करण्यासाठी लग्न खूप महत्त्वाची भूमिका बजावते. स्त्री आणि पुरूषाला एकत्र बांधून ठेवते. समाजव्यवस्था योग्य चालायची असेल तर लग्न त्यामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते. प्रत्येक सजीव हा नैसर्गिकरित्या आपल्या सारखाच सजीव निर्माण करत असतो. ती त्याची नैसर्गिक प्रवृत्ती असते. इतर प्राणी ती गरज वेगळ्या वेगळ्या पद्धतीने पूर्ण करतात. पण माणसाला तसं करता येत नाही तसेच ती पूर्ण करण्यासाठी समाजमान्य पद्धत कोणती असेल तर ती म्हणजे लग्न होय. 

         प्रत्येकाच्या आयुष्यातील सगळ्यात महत्वाची घटना असते ते म्हणजे लग्न. योग्य वेळी आणि योग्य व्यक्तीशी आपलं लग्न झालं तर आयुष्य सुंदर होऊन जाते. एकमेकांना एकत्रित बांधून ठेवण्याची शक्ती या बंधनात असते. स्त्रीला पूर्ण स्त्रीत्व आणि पुरुषांला पूर्ण पुरूषत्व हे यामुळे लाभत. 

         लग्नामुळे दोन व्यक्ती एकत्र येत नाहीत तर दोन कुटुंब एकत्र येतात. नात वाढत जात. नवीन माणस जोडली जातात. आपला नात्याचा गोतावळा वाढत जातो.लग्न त्यामध्ये घडणारे विविध विधी साखरपुडा, हळद, कन्यादान, सात फेरे यांमध्ये एक अर्थ दडलेला आहे. लग्न व त्यात केले जाणारे विधी यांची आठवण आयुष्यभर पुरते. 

         आजची पिढी दिवसेंदिवस लग्नाच महत्त्व कमी करत आहे . त्याच पावित्र्य जपत नाही. ते एक पवित्र बंधन न मानता त्याला एक व्यवहार मानत आहे. ही एक आऊट डेटेड कल्पना आहे असं त्यांना वाटत. अशा वेळी त्यांना योग्य मार्गदर्शन केलं पाहिजे. त्यांना त्यातील गर्भित अर्थ समजावून सांगितला पाहिजे. त्याच पावित्र्य टिकवल पाहिजे. जर ह्याची सुरुवात आपण केली तर पुढील पिढी त्याप्रमाणे वागेल नाही तर आपली कुटुंब व्यवस्था धोक्यात येईल. 

         लग्नाचं महत्त्व सर्वात आधी आपण जाणलं पाहिजे आणि इतरांनाही समजावलं पाहिजे. ते किती महत्वाचे आहे हे आजच्या पिढीलाही सांगण्याची जबाबदारी आपली आहे. त्यातील सौंदर्य जपलं पाहिजे. खऱ्या अर्थाने नात्यांची गुंफन करणाऱ्या या सोहळ्याला जपायला हवं. वाढवायला हवं. 

        आयुष्याला खऱ्या अर्थाने समृद्ध करण्यासाठी लग्न हे महत्वाची भूमिका बजावत असत. 

Insults and you / अपमान आणि आपण ......

 अपमान आणि आपण.....

 

         कधी तुमचा कोणी अपमान केला आहे का ? या प्रश्नाचे उत्तर आहे . होय.

प्रत्येकाच्या आयुष्यात हा प्रसंग येतो किंव्हा येऊन गेलेला असतो. अशा वेळी खूप वाईट वाटत. आपली खूप चिडचिड होते. आपलं मन नाराज होत हे प्रसंग मनाला लागतात. 

 

          अपमानाचा प्रसंग कधी आपल्या कामाच्या ठिकाणी येतो तर कधी नातेवाईकांच्यात येतो. कधी एखाद्या सरकारी कार्यालयात येतो. कुठेही आला तरी त्याची तीव्रता कमी होत नाही. 

 

          कारण काय असतात तर कधी कमी ज्ञानामुळे  अपमानास्पद वागणूक दिली जाते तर कधी पैसे नाहीत म्हणून आपल्याला अपमानित व्हावं लागतं. अशा वेळी आपण काय करायचं ?

 

खचून जायचे.....

रागवायचे.....

चिडचिड करायची....

भांडण करायचं ......

 

तर नाही. 

 

        अपमानाचा बदला घ्यायचाच पण तो विधायक काम करून. त्यासाठी स्वतःची क्षमता वाढवायची. राग मनात ठेवायचा आणि त्याचं रूपांतर चांगले काम करण्यासाठी करायचा. 

 

घातक चित्रपटातील संवाद आहे

" गुस्से को पालना सिख बेटा,गुस्से को पालना सिख ।" 

 

        आपला अपमान झाल्यावर आपल्याला खूप राग येतो. यात चूक काहीच नाही. हे नैसर्गिक आहे पण त्या रागाचं रूपांतर आपण कसं करतो त्याला महत्त्व आहे. त्याच रूपांतर हिंसक न करता आपण विधायक कामात केलं तर आपण वेगळ्याच उंचीवर जाऊन पोहोचतो.

 

        सिंधुताई सपकाळ यांना त्यांच्या नवऱ्याने घराबाहेर काढलं त्यांना फुटपात वर,  स्मशानात  राहावं लागलं. खूप त्रास झाला पण जेव्हा त्यांचा नवरा पुन्हा त्यांच्याकडे आला तेंव्हा त्यांनी त्याला दूर लोटलं नाही. उलट त्या म्हणाल्या यांनी घराबाहेर काढलं म्हणूनच मी सिंधू ची सिंधुताई सपकाळ झाले. 

 

काय माईंडसेट असतो या लोकांचा ते कोणत्याही प्रसंगात सकारात्मकच विचार करतात. हे लोक. 

असा माईंडसेट आपण डेव्हलप केला पाहिजे. जीवनात यशस्वी होण्यासाठी हे खूप गरजेचं असतं.

 

        महात्मा गांधींना रेल्वेतून सामनासह बाहेर फेकल. त्यांनी ती रात्र त्या रेल्वे स्टेशनवर थंडीत कुडकुडत काढली. पण या अपमानाचा बदला त्यांनी कसा घेतला ते जगानं पाहिलं. 

 

      जेवताना मीठ मागितले म्हणून भावजयीने टोमणा मारला आणि ताटावरून रागाने तडक उठून भूषण घर सोडून गेला. पुढे तो कविराज भूषण झाला. 

 

         यांनी काय केलं ? तर त्यांनी आपल्या रागाचं , अपमानाचा बदला विधायक काम करून घेतला. रागाचं विधायक कामात रूपांतर करणं हे खूप कमी लोकांना जमतं. ज्यांना हे जमत ते आयुष्याच्या सर्वोच्च स्थानी जाऊन पोहोचतात. 

 

         अपमानाचा बदला विधायकपणे घेतला तर आयुष्यात आपण एक उंची गाठू शकतो. असं जर आपण ठरवलं असेल तर अपमान झाला तरी त्याने काही फरक पडत नाही. 

 

 

        अपमानाने खचून न त्याच विधायक कामात रूपांतर करण्यासाठी लागणारा माईंडसेट डेव्हलप करून उभारी घेण्यासाठी सर्वांना शुभेच्छा.......