साबरमती आश्रम पुनर्विकास प्रकल्प
¶ साबरमती आश्रम :-
अलीकडेच, दांडी यात्रेच्या 94 व्या वर्धापनदिनानिमित्त, भारताच्या पंतप्रधानांनी अहमदाबादमध्ये साबरमती आश्रम पुनर्विकास प्रकल्पाची पायाभरणी केली.
साबरमती आश्रम पुनर्विकास प्रकल्प हा महात्मा गांधींनी स्थापन केलेला मूळ साबरमती आश्रम पुनर्संचयित, संवर्धन आणि पुनर्बांधणीसाठी रु. 1,200 कोटींचा उपक्रम आहे .
¶ स्थापना :-
- महात्मा गांधींनी 1917 मध्ये स्थापन केलेला, साबरमती आश्रम अहमदाबादमधील जुना वडज गावाजवळ साबरमती नदीच्या पश्चिमेला वसलेला आहे.
- गांधींनी त्यांच्या हयातीत पाच वसाहती उभारल्या, दोन दक्षिण आफ्रिकेत ( फिनिक्स सेटलमेंट नेटाल, आणि टॉल्स्टॉय फार्म जोहान्सबर्ग बाहेर), आणि तीन भारतात.
- दक्षिण आफ्रिकेतून परतल्यावर, 25 मे 1915 रोजी अहमदाबादच्या कोचरब परिसरात गांधींचा भारतातील पहिला आश्रम स्थापन करण्यात आला. आणि इतर साबरमती आश्रम (अहमदाबाद), आणि सेवाग्राम आश्रम (वर्धा) आहेत.
- पौराणिकदृष्ट्या, हे दधिची ऋषींचे आश्रमस्थान होते ज्यांनी धार्मिक युद्धासाठी आपल्या अस्थी दान केल्या होत्या; ते तुरुंग आणि स्मशानभूमी यांच्यामध्ये आहे कारण त्यांचा असा विश्वास होता की सत्याग्रहीला नेहमीच दोन्ही ठिकाणी जावे लागते.
- साबरमती आश्रम (हरिजन आश्रम म्हणूनही ओळखला जातो) हे मोहनदास गांधींचे 1917 ते 1930 पर्यंत घर होते.
- भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील मुख्य केंद्रांपैकी एक म्हणून काम केले. मूलतः सत्याग्रह आश्रम असे म्हटले जाते.
- सत्याचा शोध सुरू ठेवणारी संस्था आणि अहिंसेसाठी वचनबद्ध असलेल्या कामगारांच्या गटाला एकत्र आणण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून काम करणे जे भारताला स्वातंत्र्य सुरक्षित करण्यास मदत करेल.अशी दृष्टी घेऊन गांधी आणि त्यांच्या अनुयायांनी सत्य आणि अहिंसेच्या नव्या सामाजिक बांधणीला चालना देण्याची अपेक्षा केली जी विद्यमान पद्धतीत क्रांती घडवून आणण्यास मदत करेल.
- आश्रमात असताना, गांधींनी स्वयंपूर्णतेसाठी प्रयत्नांना पुढे नेण्यासाठी अंगमेहनती, शेती आणि साक्षरतेवर लक्ष केंद्रित करणारी शाळा स्थापन केली.
- 22 जुलै 1933 रोजी आश्रम बरखास्त करण्याचा निर्णय घेतला होता, जो नंतर अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांच्या अटकेनंतर ठाम जागा बनला आणि नंतर काही स्थानिक नागरिकांनी तो संरक्षित करण्याचा निर्णय घेतला.
- 12 मार्च 1930 रोजी त्यांनी शपथ घेतली की भारताला स्वातंत्र्य मिळेपर्यंत आश्रमात परतणार नाही.
- हे 15 ऑगस्ट 1947 रोजी जिंकले गेले होते, जेव्हा भारत एक स्वतंत्र राष्ट्र घोषित करण्यात आला होता.
- जानेवारी 1948 मध्ये गांधींची हत्या झाली आणि ते परत आले नाहीत.
- हे सध्या साबरमती आश्रम प्रिझर्वेशन अँड मेमोरियल ट्रस्ट (SAPMT) द्वारे व्यवस्थापित केले जाते.
¶ भारताच्या स्वातंत्र्य चळवळीतील भूमिका :-
- आश्रमाने गांधींच्या सामाजिक-राजकीय क्रियाकलापांसाठी आणि सत्य आणि अहिंसेच्या प्रयोगांसाठी आधार म्हणून काम केले.
1930 मधील दांडी यात्रेसह अनेक महत्त्वाच्या चळवळींचा यात समावेश होता .
- दांडी यात्रेव्यतिरिक्त, गांधीजींनी चंपारण सत्याग्रह (1917) , अहमदाबाद गिरणी संप आणि खेडा सत्याग्रह (1918) , खादी चळवळ (1918), रौलेट कायदा आणि खिलाफत चळवळ (1919) , आणि असहकार चळवळ देखील सुरू केली. (1920) साबरमतीत राहत असताना.
- विनोबा भावे साबरमती आश्रमातील ‘विनोबा कुटीर’ नावाच्या झोपडीत राहत होते.
¶ वास्तुशास्त्रीय आणि तात्विक महत्त्व :-
- साधेपणा, स्वयंपूर्णता आणि सांप्रदायिक राहणीमान यांना मूर्त स्वरूप देत गांधींनी आश्रमाची रचना स्वतः केली.
- स्थानिक साहित्य आणि पारंपारिक तंत्रांचा वापर करून बांधलेल्या, आश्रमाने गांधींच्या शाश्वतता आणि निसर्गाशी सुसंवाद या तत्त्वांचे उदाहरण दिले.
¶ दांडी मार्च :-
- भारतात मीठ बनवण्याची परंपरा प्राचीन काळापासून आहे, प्रामुख्याने शेतकरी, ज्यांना अनेकदा मीठ शेतकरी म्हणून संबोधले जात असे.
- कालांतराने, मीठ ही एक व्यावसायिक वस्तू बनली आणि ब्रिटिशांनी मीठावर कर लादला, ज्यामुळे ते वसाहती शोषणाचे प्रतीक बनले.
- महात्मा गांधींनी मिठावरील कर हा विशेषतः जाचक उपाय म्हणून ओळखला आणि ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध अहिंसक आंदोलनात जनतेला एकत्रित करण्याची संधी म्हणून पाहिले .
- 2 मार्च 1930 रोजी महात्मा गांधींनी भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड आयर्विन यांना पत्र लिहून सविनय कायदेभंग म्हणून मिठाचा कायदा मोडण्याचा त्यांचा हेतू सांगितला.
- दांडी मार्च, ज्याला मिठाचा सत्याग्रह किंवा मीठ मार्च म्हणूनही ओळखले जाते , हा ब्रिटीश वसाहतवादी राजवटीपासून देशाच्या स्वातंत्र्याच्या लढ्यात एक महत्त्वपूर्ण क्षण होता.
- दांडी मार्च 12 मार्च 1930 रोजी अहमदाबाद येथील साबरमती आश्रमापासून सुरू झाला , ज्याचे नेतृत्व महात्मा गांधींनी केले. 24 दिवस चाललेली ही पदयात्रा चार जिल्ह्यांतून 48 गावांतून गेली.
- 6 एप्रिल 1930 रोजी गांधींनी दांडीच्या किनाऱ्यावरून मूठभर मीठ उचलून प्रतिकात्मकपणे मिठाचा कायदा मोडला आणि ब्रिटिश मिठाच्या मक्तेदारीविरुद्ध सविनय कायदेभंगाची चळवळ सुरू केली.
- गांधींनी प्रतिकात्मक कारणास्तव मीठ कायद्याचे सामूहिक उल्लंघन सुरू करण्यासाठी 6 एप्रिलची निवड केली.
- हा राष्ट्रीय सप्ताहाचा पहिला दिवस होता, जो 1919 मध्ये सुरू झाला जेव्हा गांधींनी रौलेट कायद्याच्या विरोधात राष्ट्रीय हरताळ (स्ट्राइक) ची योजना केली.
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा