EVM | ईव्हीएम म्हणजे काय ?

 

EVM | ईव्हीएम म्हणजे काय?

- इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्र (EVM) हे संसद, विधिमंडळ आणि पंचायत आणि नगरपालिका यांसारख्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका घेण्याच्या उद्देशाने एक पोर्टेबल साधन आहे.
- ईव्हीएम हे एक मायक्रोकंट्रोलर-आधारित साधन आहे जे निवडणूक प्रक्रियेचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे.
- अवैध मतांना वाव नाही, मतदानाच्या डेटाची संपूर्ण गुप्तता राखली जाते आणि ते जलद आणि अचूक मोजणी देखील सुलभ करते.
- ईव्हीएममध्ये नोंदवलेला मतदानाचा डेटा वर्षानुवर्षे ठेवला जाऊ शकतो आणि आवश्यक असल्यास काढता येतो.
- EVM दोन युनिट्ससह डिझाइन केलेले आहे: कंट्रोल युनिट आणि बॅलेटिंग युनिट. हे युनिट्स केबलने जोडलेले आहेत.
- ईव्हीएमचे कंट्रोल युनिट पीठासीन अधिकारी किंवा मतदान अधिकारी यांच्याकडे ठेवले जाते.
- मतदारांना मतदान करता यावे यासाठी बॅलेटिंग युनिट मतदानाच्या डब्यात ठेवले जाते.
- मतदान अधिकारी तुमची ओळख पडताळतो याची खात्री करण्यासाठी हे केले जाते.
- मतदान अधिकारी बॅलेट बटण दाबतील ज्यामुळे मतदार त्यांचे मतदान करू शकेल. उमेदवारांची नावे आणि/किंवा चिन्हांची यादी मशीनवर उपलब्ध असेल ज्याच्या पुढे निळ्या बटण असते.
- मतदार ज्या उमेदवाराला मतदान करू इच्छितो त्याच्या नावापुढील बटण दाबू शकतो.

¶ भारतात प्रथम EVM कुठे वापरण्यात आले?
- केरळमध्ये 1982 मध्ये एर्नाकुलममधील परावूर विधानसभा मतदारसंघातील 50 बूथवर प्रथमच ईव्हीएमचा वापर करण्यात आला.
- 1992 मध्ये संसदेने कायद्यात कलम 61A आणि ईव्हीएमच्या वापराचे प्रमाणीकरण करणारे नियम समाविष्ट केले आणि निवडणुकीत त्यांचा वापर करण्याचा मार्ग मोकळा केला.
- EC ने 1998 पासून मोठ्या प्रमाणावर ईव्हीएम वापरण्यास सुरुवात केली.

- EVM द्वारे मतदार त्यांच्या पसंतीच्या उमेदवाराला मतदान करू शकतो किंवा NOTA पर्याय निवडू शकतो.
- प्रत्येक ईव्हीएममध्ये मतदारांना कोणत्याही स्पर्धकाला मत द्यायचे नसल्यास वापरण्यासाठी वरीलपैकी काहीही नाही (NOTA) बटण असते.

-1989 मध्ये, निवडणूक आयोगाने (EC) दोन केंद्र सरकारच्या उपक्रम - इलेक्ट्रॉनिक्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (ECIL) आणि Bharat Electronics Limited (BEL) यांच्या सहकार्याने भारतातील स्वदेशी इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रे (EVM) विकसित केली.
- 1999 च्या गोवा विधानसभा निवडणुकीत प्रथमच ईव्हीएमचा वापर करण्यात आला.

¶ ईव्हीएम कसे वापरावे?
- मतदाराने मतदान कक्षात प्रवेश केल्यानंतर बूथवर पीठासीन अधिकारी बॅलेट युनिट सक्षम करतील.
- बॅलेट युनिटवरील निळे बटण तुमच्या पसंतीच्या उमेदवाराचे चिन्ह आणि नावावर दाबा.
- निवडलेल्या उमेदवाराच्या नावावर किंवा चिन्हासमोर लाल दिवा चमकेल आणि एक बीप ऐकू येईल
- मतदाराला उमेदवाराचे नाव आणि चिन्ह आणि अनुक्रमांक असलेल्या मतपत्रिकेची प्रिंट दिसेल.

ईव्हीएमचे कार्यरत मॉड्यूल
- EVM मध्ये कंट्रोल युनिट आणि बॅलेटिंग युनिट असते जे पाच मीटरच्या केबलने एकत्र जोडलेले असते.
- ईव्हीएमचा वापर वीज नसलेल्या भागातही केला जाऊ शकतो, कारण ते अल्कधर्मी बॅटरीवर चालवता येतात.

● VVPAT मशीन कसं चालतं?
- मतदार EVM मशीनवर उमेदवाराच्या नावासमोरचं बटन दाबतो.
- त्याचवेळी उमेदवाराचं नाव, क्रमांक आणि चिन्ह यांचा उल्लेख असलेली VVPAT स्लिप 7 सेकंद मतदाराला दिसते.
- त्यानंतर आपोआप ही स्लिप कट होऊन बीप वाजतो आणि स्लिप सीलबंद पेटीत जमा होते.
- VVPAT मशीन काचेच्या पेटीत असतं. जेणेकरून मतदान केलेला मतदारच स्लिपवरचा तपशील पाहू शकतो.
- VVPAT मशीन उघडण्याचा अधिकार फक्त निवडणूक अधिकाऱ्यांना असतो.
- मतदारांना VVPAT मशीन उघडता येत नाही. त्याला हात लावता येत नाही.
- VVPAT मधला पेपर रोल प्रत्येक मतदानावेळी 1500 स्लिप प्रिंट करू शकतो.
- EVM मशीनमध्ये गडबड असल्याचे आरोप निवडणूक आयोगाने नाकारले आहेत. मात्र EVM वरील आरोपांना काटशह देण्यासाठी काही निवडणुकांमध्ये VVPATचा प्रयोग राबवण्यात आला आहे.

¶ ईव्हीएमच्या वापराबाबत वाद :-
- डिजिटलायझेशन, ईव्हीएमच्या आगमनाने, कागदी मतपत्रिका प्रणालीपासून संक्रमण आणि निवडणुका आयोजित करण्यासाठी अधिक विश्वासार्ह, सुरक्षित आणि सुरक्षित माध्यमासाठी निकालांची दीर्घ प्रतीक्षा चिन्हांकित केली.
- काही राजकीय पक्षांचा आरोप आहे की मतदानापूर्वी ईव्हीएममध्ये छेडछाड करण्यात आली आहे आणि मतदानाची बॅलेट पेपर प्रणाली पुन्हा सुरू करण्याची मागणी करत आहेत.
- ईव्हीएम बंद करण्याचे आवाहन नवीन नाही. 2009 मध्ये, जेव्हा काँग्रेस पक्ष निवडणुकीत चांगली कामगिरी करत होता, तेव्हा भारतीय जनता पक्षाचे (भाजप) दिग्गज लालकृष्ण अडवाणी यांनी त्यांच्या पक्षाच्या निवडणुकीतील पराभवानंतर यंत्रांच्या विश्वासार्हतेबद्दल चिंता व्यक्त केली होती. अनेक राजकीय पक्षांनीही कागदी मतपत्रिका परत करण्याच्या मागणीला पाठिंबा दिला.
- मात्र, निवडणूक आयोगाने तांत्रिक तज्ज्ञांच्या अभ्यासाचा दाखला देत ईव्हीएम हॅक करता येत नाही, ही मागणी फेटाळून लावली.

- इव्हीएम आणि व्हीव्हीपॅटसंदर्भातील कोर्टाने सर्व याचिका रद्द ठरवल्या आहेत. सर्वोच्च न्यायालयाने मतपत्रिकेद्वारे मतदान आणि व्हीव्हीपॅटशी ताडून गणना करण्याची याचिका रद्द ठरवल्या आहेत.

न्यायाधीश संजीव खन्ना म्हणाले, "आम्ही दोन निर्देश दिले आहेत. त्यातला पहिला निर्देश म्हणजे चिन्ह लोड झाल्यावर सर्व युनिट सिल करावं आणि चिन्ह स्टोअर युनिटला किमान 45 दिवस ठेवलं जावं."
"लोकशाहीत सामंजस्य राखलं पाहिजे, निवडणूक प्रक्रियेवर भरवसा न ठेवणं संशय निर्माण करू शकतं" असंही कोर्टानं म्हटलं.

निवडणुकांचे निकाल जाहीर झाल्यावर सात दिवसांच्या आत ईव्हीम मायक्रोकंट्रोल व्हेरिफिकेशनसाठी उमेदवाराला निवडणूक आयोगाकडे मागणी करता येते. त्यासाठी एक ठराविक फी द्यावी लागते.

निवडणुकीत दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या क्रमांकावरील उमेदवारांच्या तक्रारींवर आयोग ईव्हीएम निर्मात्यांना ईव्हीएमच्या मायक्रोचिपची व्हेरिफिकेशन करायला सांगू शकतो.

¶ ज्या भागात वीज नाही अशा ठिकाणी ईव्हीएम कसे वापरता येतील?
-  EVM ला वीज लागत नाही. ते भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड, बंगलोर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड, हैदराबाद यांनी पुरवलेल्या सामान्य 7.5-व्होल्ट अल्कलाइन पॉवर पॅकवर चालतात. त्यामुळे वीज जोडणी नसलेल्या भागातही ईव्हीएमचा वापर करता येणार आहे.

¶ EVM मध्ये जास्तीत जास्त किती मते टाकली जाऊ शकतात?
- जुन्या आवृत्तीच्या ईव्हीएमवर (2000-05 मॉडेल) जास्तीत जास्त 3840 मते आणि नवीन आवृत्तीच्या EVM (2006 नंतरचे मॉडेल) च्या बाबतीत 2000 मते दिली जाऊ शकतात.

¶ ईव्हीएमद्वारे उमेदवारांची जास्तीत जास्त संख्या किती आहे?
- EVM जास्तीत जास्त 64 उमेदवारांना (NOTA सह) पूर्ण करू शकतात.
- एका बॅलेट युनिटमध्ये 16 उमेदवारांची तरतूद आहे. जर उमेदवारांची एकूण संख्या 16 पेक्षा जास्त असेल, तर दुसरे बॅलेटिंग युनिट पहिल्या बॅलेटिंग युनिटशी मालिकेत जोडले जाऊ शकते.
- 2013 नंतर उत्पादित केलेल्या ईव्हीएममध्ये 24 बॅलेट युनिट्स एका कंट्रोल युनिटला जोडल्या जाऊ शकतात ज्यामध्ये जास्तीत जास्त 384 उमेदवार (NOTA सह) आहेत.

¶ बटण पुन्हा पुन्हा दाबून एकापेक्षा जास्त वेळा मतदान करणे शक्य आहे का?
- एकदा बॅलेटिंग युनिटवरील विशिष्ट बटण दाबल्यानंतर, त्या उमेदवारासाठी मत नोंदवले जाते आणि मशीन लॉक होते मतपत्रिका सोडण्यासाठी कंट्रोल युनिटवरील 'बॅलेट' बटण दाबल्याशिवाय तेच बटण किंवा इतर कोणतेही बटण दाबून पुढील मतांची नोंद करता येणार नाही. या प्रक्रियेमुळे ईव्हीएम ‘एक माणूस, एक मत’ या तत्त्वाचे पालन करतात.

¶ ईव्हीएम योग्यरित्या काम करत आहे आणि त्याचे मत अचूक नोंदवले गेले आहे याची मतदाराला खात्री कशी होईल?
- जेव्हा मतदार त्यांच्या निवडलेल्या उमेदवाराच्या नावाच्या आणि चिन्हाशेजारी असलेले 'उमेदवार' बटण (निळे बटण) दाबतो, तेव्हा मत नोंदवले गेले आहे याची पुष्टी करण्यासाठी उमेदवाराच्या नावाच्या आणि चिन्हाशेजारी एक लहान लाल दिवा उजळतो. , एक लांब बीप आवाज दाखल्याची पूर्तता.

¶ निवडणुकीत ईव्हीएमचा वापर कायदेशीर आहे की नाही?
- निवडणुकीत इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्र (EVM) चा वापर कायदेशीर आहे. डिसेंबर 1988 मध्ये, लोकप्रतिनिधित्व कायदा, 1951 मध्ये एक नवीन कलम 61A समाविष्ट करण्यात आला, ज्याने निवडणूक आयोगाला इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रे वापरण्याचे अधिकार दिले.

¶ ईव्हीएम मशिनचा इतिहास :-
- भारतात पहिल्यांदा या ईव्हीएम मशिनचा शोध हा 1980 मध्ये लावण्यात आला होता.
- एम.बी.हनिफा यांनी या मशिनचा शोध लावला होता. हनिफा यांनी 15 ऑक्टोबर 1980 रोजी इलेक्ट्रॉनिकली ऑपरेटेड व्होट काऊंटिंग मशिन म्हणून याची नोंदणी केली होती.
- एम.बी.हनिफा यांनी एकात्मिक सर्किट्सचा वापर करून मूळ ईव्हीएम मशिन डिझाईन केले होते.
- हे ईव्हीएम मशिन त्यावेळी तामिळनाडूच्या 6 शहरांमध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या सरकारी प्रदर्शनात जनतेसाठी ठेवण्यात आले होते.
त्यावेळी, लोकांनी सर्वात आधी हे ईव्हीएम मशिन पाहिले होते. त्यानंतर, निवडणूक आयोगाने याचा वापर करण्याचा विचार केला

¶ EVM मशिनचा वापर सर्वात आधी कोणत्या राज्यात करण्यात आला ?
- देशात ईव्हीएम मशिनचा वापर हा सर्वात आधी 1982 मध्ये मे महिन्यात करण्यात आला होता.
- त्यावेळी, केरळच्या परावूर विधानसभेतील 50 मतदान केंद्रांवर या मशिनचा वापर करण्यात आला होता.
- मात्र, त्यानंतर एका उमेदवाराने निवडणुकीतील त्याच्या पराभवाचे श्रेय हे ईव्हीएम मशिनला दिले होते.
- त्या उमेदवाराचे नाव एस. सी. जोस असे होते. जोस यांनी ईव्हीएम मशिनचा निवडणुकीत करण्यात आलेला वापर आणि निकालांना न्यायालयात आव्हान दिले होते.
- त्यानंतर, कोर्टाने पुन्हा निवडणूक घेण्याचे आदेश दिले होते. मात्र, न्यायालयाने ईव्हीएम मशिनमध्ये कोणताही बिघाड झाल्याचा संशय व्यक्त केला नाही.

- देशात ईव्हीएम मशिनचा वापर सुरू तर झाला मात्र, 1983 नंतर काही वर्षांपर्यंत ईव्हीएमचा वापर करण्यात आला नव्हता.
- सर्वोच्च न्यायालयाने यासाठी कायदेशीर तरतूद करण्याचे आदेश दिले होते.

- ज्या ईव्हीएम मशिनची निर्मिती 1989-90 च्या दरम्यान करण्यात आली होती, त्यांचा वापर नोव्हेंबर 1998 च्या विधानसभा निवडणुकीत करण्यात आला होता.
- या मशिनचा प्रयोग म्हणून वापर हा मध्य प्रदेशातील 5, राजस्थानच्या 6 आणि दिल्लीतील 6 विधानसभा मतदारसंघात करण्यात आला होता. परंतु, 2004 नंतर सर्व निवडणुकांमध्ये ईव्हीएम मशिनचा वापर केला जाऊ लागला.